B1 · 17. Cümleleri birleştirmek
17.3 Sıfat cümleleri: who, which, that
Neden zorlanıyoruz
Bu, İngilizcenin Türkçeden en çok ayrıldığı yapılardan biri.
Türkçede tanımlayan cümle ismin önüne geliyor ve fiil ek alıyor:
• dün gördüğüm adam
• masada duran kitap
İngilizcede tam tersi — tanımlayan cümle ismin arkasına geliyor ve başına bir bağlayıcı kelime alıyor:
• the man who I saw yesterday
• the book that is on the table
Bu sıra tersliği iki hataya yol açıyor:
1. Özneyi iki kez koymak: "The man who he called me" ✗. Türkçede "beni arayan adam" derken özne bir kez geçiyor; İngilizcede who zaten öznenin yerini tutuyor.
2. Yapıyı hiç kurmamak. Bu yapıyı bilmeyen kişi her şeyi kısa cümlelerle anlatıyor: "I have a friend. He lives in Berlin." Oysa "I have a friend who lives in Berlin" tek cümle ve çok daha akıcı.
Bu yapı B1'den sonraki akıcılığın asıl taşıyıcısı.
who, which, that: hangisi
who insan, which şey, that ikisi için de kullanılıyor ve günlük konuşmada en yaygın.
the man who called me
İnsan → who.
the book which I bought
Şey → which.
the man that called me / the book that I bought
that ikisinde de geçerli.
the place where we met
Yer → where.
the day when we met
Zaman → when.
the woman whose car was stolen
Sahiplik → whose.
Özneyi iki kez koymamak
who/which/that zaten öznenin ya da nesnenin yerini tutuyor. Bir daha zamir konulmuyor.
Bu hata Türkçeden gelmiyor, fazla düzeltmeden geliyor: "which"i bir bağlaç sanıp arkasına tam cümle kuruyorsun. Oysa which bir zamir — yerini tuttuğu şeyi tekrar söylemek gerekmiyor.
the man who he called me
the man who called me
the book which I bought it
the book which I bought
the city where I live there
the city where I live
I know a restaurant that serves great food.
that düşebiliyor
Tanımlanan isim, iç cümlenin nesnesiyse who/which/that atılabiliyor. Günlük konuşmada genelde atılıyor.
Kural: tanımlayıcı kelimeden sonra özne geliyorsa atılabilir (the book I bought), doğrudan fiil geliyorsa atılamaz (the man who called). Bu testi yapmak ezberlemekten kolay.
the book I bought
= the book that I bought — ikisi de doğru.
the man I met yesterday
the film we watched
the man called me
the man who called me
Burada atılamıyor — özne.
Virgüllü ve virgülsüz: anlam değişiyor
Virgül varsa cümle ek bilgi veriyor; virgül yoksa hangi olduğunu söylüyor. Bu ayrım anlamı tamamen değiştiriyor.
My brother who lives in Izmir is a doctor.
Birkaç kardeşim var; İzmir'deki doktor.
My brother, who lives in Izmir, is a doctor.
Tek kardeşim var; ayrıca İzmir'de yaşıyor.
The students who failed must retake it.
Sadece kalanlar.
The students, who failed, must retake it.
Hepsi kaldı.
Virgüllü cümlede that kullanılmıyor
Ek bilgi veren (virgüllü) cümlelerde that olmuyor; who ya da which gerekiyor.
My car, that is ten years old, still works.
My car, which is ten years old, still works.
Ali, who works with me, is from Bursa.
She passed the exam, which surprised everyone.
which bütün cümleye gönderme yapıyor.
Edatla birlikte
İç cümlede bir edat varsa iki yol var: günlük (edat sonda) ve resmi (edat önde).
the person I was talking to
Günlük — en yaygın.
the person to whom I was talking
Resmi yazı.
the house we live in / the house in which we live
the person who I was talking
the person I was talking to
Edat düşmüyor.
Kısa cümlelerden kurtulmak
Bu yapının asıl faydası burada. Aynı bilgi tek cümlede toplanıyor ve çok daha yetkin duyuluyor.
I have a friend. She lives in Berlin.
I have a friend who lives in Berlin.
I read a book. It was about Istanbul.
I read a book that was about Istanbul.
This is the café where we first met.
That's the guy whose brother works with me.
Kendini sına
Cevabı görmeden önce kendin kur.
Hatayı bul: "I know a man who he speaks five languages."
I know a man who speaks five languages.
who zaten öznenin yerini tutuyor.
Hatayı bul: "The film which I watched it was great."
The film I watched was great.
which nesnenin yerini tutuyor; "it" fazla.
Birleştir: "I have a friend. He works at Google."
I have a friend who works at Google.
İki kısa cümle sıfat cümlesiyle birleşiyor.
"My sister, who lives in Ankara, is a nurse" — kaç kardeşi var?
Tek kardeşi var.
Virgül ek bilgi demek; virgülsüz olsaydı "hangi kardeş" anlamına gelirdi.