B1 · 16. Fiil kalıpları
16.5 make, let, help ve yaptırma kalıpları
Neden zorlanıyoruz
Türkçede yaptırma işi ek ile yapılıyor: "yap-tır-dım", "kes-tir-dim", "bekle-t-ti". Tek kelime, hem eylemi hem kimin yaptırdığını taşıyor.
İngilizcede bu bir yapı: make / let / have / get + kişi + fiil. Ve her biri farklı bir ilişki anlatıyor:
• make someone do → zorlamak
• let someone do → izin vermek
• have someone do → iş yaptırmak (hizmet)
• get someone to do → ikna ederek yaptırmak
Dilbilgisi tuzağı şu: make ve let'ten sonra to gelmiyor. "She made me to wait" ✗. Ama "get"ten sonra to geliyor. Aynı anlam grubundaki fiiller farklı davranıyor, bu yüzden karışıyor.
Bir de edilgen hali var ve orada make to alıyor: "I was made to wait." Bu da ayrı bir tuzak.
make: zorlamak, yaptırmak
make + kişi + yalın fiil. Arada to yok.
make bir de "bir hale getirmek" anlamında kullanılıyor ve orada fiil değil sıfat geliyor: "It makes me happy", "This makes it easier". İkisi farklı yapı.
She made me to wait.
She made me wait.
My boss made me work late.
That film made me cry.
Don't make me laugh.
I was made to wait for an hour.
Edilgen hali to alıyor.
let: izin vermek
let + kişi + yalın fiil. make ile aynı diziliş.
Let me to help you.
Let me help you.
My parents let me stay out late.
Let's go.
let us go — en sık kullanılan hali.
Let me know if you need anything.
Haber ver.
He wasn't allowed to go.
let'in edilgeni yok; allow kullanılıyor.
allow ve permit: to alıyor
Aynı anlamı veren bu iki fiil to istiyor. let ile karıştırmak çok sık.
They allowed me to leave early.
They allowed me leave early.
They allowed me to leave early.
They let me leave early.
let → to yok.
Smoking is not permitted here.
have ve get: iş yaptırmak
Bir hizmet aldığında kullanılıyor. have + yalın fiil, get + to — ikisi farklı.
I had the mechanic fix my car.
Tamirciye yaptırdım.
I got my brother to help me.
İkna ettim — get to alıyor.
I got him help me.
I got him to help me.
I'll have someone call you back.
Edilgen yaptırma: have/get + şey + 3. hal
Kimin yaptığı önemli değilse bu kalıp kullanılıyor. Günlük konuşmada çok sık.
Bu kalıp Türkçedeki -tır/-dır ekinin tam karşılığı: "kestirdim" = I had it cut. "I cut my hair" demek makası kendin tuttun demektir — berberden bahsediyorsan yanlış.
I had my hair cut.
Saçımı kestirdim.
I cut my hair.
I had my hair cut.
İlki kendim kestim demek.
I need to get my car serviced.
She had her phone stolen.
Telefonu çalındı — istemediği bir şey.
Where do you get your hair done?
help: ikisi de doğru
help nadir bir fiil: hem to hem yalın alıyor ve anlam değişmiyor.
She helped me carry the bags.
She helped me to carry the bags.
İkisi de doğru; yalın daha yaygın.
Can you help me with this?
İsim geliyorsa with.
I can't help laughing.
Bambaşka kalıp: elimde değil.
Duyu fiilleri: see, hear, watch, feel
Bu fiiller de yalın fiil alıyor ama -ing de alabiliyor; aradaki fark olayın ne kadarını gördüğün.
I saw her leave.
Çıkışını gördüm — olay tamamlandı.
I saw her leaving.
Çıkarken gördüm — bir anını.
I saw her to leave.
I saw her leave.
I heard someone shout.
I felt the house shake.
Kendini sına
Cevabı görmeden önce kendin kur.
Hatayı bul: "My boss made me to stay late."
My boss made me stay late.
make + kişi + yalın fiil; to yok.
Hatayı bul: "They allowed me stay."
They allowed me to stay.
allow to alıyor, let almıyor.
Türkçe: "Saçımı kestirdim." (berberde)
I had my hair cut.
"I cut my hair" kendim kestim demek.
Hatayı bul: "I got my friend help me."
I got my friend to help me.
get to alıyor; have almıyor.