B2 · 19. Edilgen ve dolaylı anlatım
19.2 Edilgen neden bu kadar sık kullanılıyor
Neden zorlanıyoruz
Önceki ders edilgenin nasıl kurulduğunu anlattı. Bu ders neden sorusunu cevaplıyor — ve pratikte daha önemli olan bu.
Türkçede edilgen nispeten seyrek ve biraz resmi duyuluyor. Bu yüzden Türkçe konuşan biri İngilizcede de ondan uzak duruyor ve her şeyi etken kuruyor.
Sorun şu: İngilizcede edilgen çok daha sık ve bazı durumlarda tek doğru seçim. Haberlerde, akademik yazıda, iş e-postalarında, kullanım kılavuzlarında ve kurumsal dilde edilgen varsayılan.
• "We made a mistake" → suçu kabul ediyor
• "A mistake was made" → suçu dağıtıyor
İkisi aynı olayı anlatıyor ama tamamen farklı şey yapıyorlar. Hangisini seçtiğin, dilbilgisi değil iletişim kararı.
Bu yüzden edilgeni kullanmamak, bir kuralı bilmemek değil; bir aracı kullanamamak. Resmi yazıda hemen fark ediliyor.
1. Kim yaptığı bilinmiyor
Eylemi yapanı söyleyemiyorsan edilgen zorunlu.
My bike was stolen.
Kim çaldı bilmiyorum.
The window was broken during the night.
Someone stole my bike.
My bike was stolen.
İlki de doğru ama "someone" boş bir bilgi.
This church was built in the 12th century.
2. Kim yaptığı önemsiz
Önemli olan sonuç. Eylemi yapan bilgi kirliliği yaratıyor.
The road is being repaired.
Kimin yaptığı ilgilendirmiyor.
Your order has been shipped.
The meeting has been postponed.
English is spoken all over the world.
3. Sorumluluğu dağıtmak
Kurumsal dilin en çok kullandığı işlev. Hoş olmayan bir şeyi kimseyi suçlamadan söylüyor.
Bu kullanım bilinçli bir araç ama fazlası güvensizlik yaratıyor. İngilizce yazı rehberleri bu yüzden "edilgenden kaçın" diyor — ama kastettikleri bu kullanım, hepsi değil. Sorumluluk almak istiyorsan etken kur.
A mistake was made.
Hata yapıldı — kim yaptığı söylenmiyor.
We made a mistake.
Biz yaptık — sorumluluk alıyor.
Your application was not successful.
Reddettik demiyor.
It has been decided that…
Kim karar verdi belirsiz.
4. Konuyu cümlenin başında tutmak
En az bilinen ama en önemli işlev. İngilizce cümlenin başı konu için, sonu yeni bilgi için. Edilgen bu düzeni korumaya yarıyor.
Bu, edilgenin en işe yarar kullanımı ve genelde hiç öğretilmiyor. Bir paragrafta aynı konudan bahsediyorsan her cümleyi o konuyla başlatmak akışı sağlıyor; bunun için bazen edilgen gerekiyor.
My grandfather built this house. He was a carpenter.
Konu dede → etken doğru.
This house is 90 years old. It was built by my grandfather.
Konu ev → edilgen doğru.
This house is 90 years old. My grandfather built it.
This house is 90 years old. It was built by my grandfather.
İkincisi akıyor; ilki konuyu zıplatıyor.
5. Süreç ve talimat anlatmak
Tarif, kılavuz ve bilimsel yöntem anlatımında edilgen varsayılan; kim yaptığı konu değil.
The beans are roasted and then ground.
The samples were analysed in a lab.
First, the data is collected. Then it is processed.
The form should be completed in black ink.
Edilgen kullanılmaması gereken yerler
Her yerde edilgen kullanmak da sorun. Konuşmada ve kişisel yazıda etken neredeyse her zaman daha iyi.
A decision was made by me.
I decided.
The book was read by me.
I read the book.
You are loved by me.
I love you.
Kural: özne belli ve önemliyse etken kur.
Resmi yazıda hazır kalıplar
İş e-postalarında ve resmi yazışmada bu kalıplar standart; hazır kullanmak kaydı hemen yükseltiyor.
Please be advised that…
Bilginize.
Your request has been received.
You are kindly requested to…
It is expected that…
Attached you will find…
Ek'te bulacağınız.
Kendini sına
Cevabı görmeden önce kendin kur.
Hangisi daha iyi: "Someone cancelled the meeting" mı "The meeting was cancelled" mı?
The meeting was cancelled.
"Someone" boş bilgi; önemli olan toplantı.
Hatayı bul: "The decision was made by me."
I decided.
Özne belli ve önemli → etken.
"We made a mistake" ile "A mistake was made" arasındaki fark ne?
İlki sorumluluk alıyor, ikincisi dağıtıyor.
Edilgen eylemi yapanı gizliyor; bu bir iletişim kararı.
Paragraf evden bahsediyor. Hangisi daha akıcı?
It was built by my grandfather.
Konuyu cümle başında tutmak akışı sağlıyor.