A2 · 9. Present perfect
9.1 present perfect: Türkçede olmayan zaman
Neden zorlanıyoruz
Bu, Türkçe konuşan birinin İngilizcede karşılaştığı en yabancı yapı. Sebebi basit: Türkçede present perfect diye bir zaman yok.
Türkçe geçmişi iki şekilde işaretliyor: -di (gördüm) ve -miş (görmüşüm). İngilizcedeki ayrım ise bambaşka bir eksende: olay bitti ve kapandı mı (past simple), yoksa şimdiye bağlı mı (present perfect).
"Anahtarımı kaybettim" cümlesi Türkçede tek biçim. İngilizcede ikiye ayrılıyor:
• I lost my key — kaybettim, sonra buldum, kapandı bir olay.
• I've lost my key — kaybettim ve şu an elimde yok. Sorun şimdi devam ediyor.
Yani present perfect bir geçmiş zaman değil, bir şimdiki zaman: geçmişteki olayı şimdinin haberi olarak sunuyor. Bunu kavradığında kuralları ezberlemek gerekmiyor.
En sık hata: Türkçede "iki yıldır burada yaşıyorum" şimdiki zamanda olduğu için İngilizcede de "I live here for two years" deniyor. İngilizce bunu present perfect ister: I've lived here for two years.
Yapı: have/has + 3. hal
Fiilin üçüncü hali (past participle) kullanılıyor. Düzenli fiillerde -ed ile aynı; düzensizlerde ayrı bir biçim var.
Düzensiz fiillerde ikinci ve üçüncü hali karıştırmak en yaygın hata. Ezberlerken üçünü birlikte söyle: go-went-gone, see-saw-seen, do-did-done, take-took-taken, write-wrote-written.
I have finished.
finish → finished
She has gone.
go → went → gone
We've seen that film.
see → saw → seen
I have went.
I have gone.
went 2. hal, gone 3. hal.
1. Şimdiye uzanan durum
Geçmişte başlamış, hâlâ sürüyor. Türkçe burada şimdiki zaman kullanıyor, İngilizce present perfect — en çok hata buradan çıkıyor.
I live here for two years.
I've lived here for two years.
Hâlâ yaşıyorum.
I am working here since March.
I've been working here since March.
I know her for ten years.
I've known her for ten years.
How long are you married?
How long have you been married?
2. Şimdiyi etkileyen geçmiş
Olay bitti ama sonucu şu an önemli. Ne zaman olduğu söylenmiyor — zaten konu o değil.
has gone ile has been farkı: "She's gone to Paris" → hâlâ orada. "She's been to Paris" → gitti, döndü; hayatında bu deneyim var.
I've lost my passport.
Şu an elimde yok — sorun bu.
She's broken her arm.
Kolu şu an kırık.
I've eaten.
Açlığım yok — teklifi reddetmenin yolu.
He's gone out.
Şu an burada değil.
3. Hayat deneyimi
Bir şeyi hayatın boyunca hiç yaptın mı. Zaman belirtilmiyor; soru "ne zaman" değil, "hiç".
Have you ever been to London?
I've never eaten sushi.
I've tried it twice.
Kaç kez — ne zaman değil.
Have you ever been to London last year?
Did you go to London last year?
Belirli zaman → past simple.
4. Yeni haber
Az önce olmuş bir şeyi duyuran cümle present perfect kuruluyor. Detaya geçildiğinde past simple'a dönülüyor.
The President has resigned.
Haber başlığı.
I've passed my exam!
I've broken my phone. I dropped it this morning.
Haber perfect, detay past simple — İngilizcedeki tipik akış.
Belirli zaman söylenirse perfect bozulur
yesterday, last week, in 2019, two days ago, when I was a child — bunlardan biri varsa present perfect kullanılamaz. Bitmiş bir zaman diliminden bahsediliyorsa olay şimdiye bağlanamaz.
Ayırt etme testi: "ne zaman olduğu söylendi mi?" Evetse past simple. Söylenmediyse ve sonucu şimdi önemliyse present perfect.
I've seen him yesterday.
I saw him yesterday.
She has moved here in 2020.
She moved here in 2020.
I've seen him recently.
recently belirli bir zaman değil — uyuyor.
I haven't seen him today.
today henüz bitmedi — uyuyor.
Soru ve olumsuz
have/has öne geçiyor; olumsuzda haven't/hasn't. do kullanılmıyor.
Have you finished?
Do you have finished?
Have you finished?
I haven't finished yet.
She hasn't called.
Kendini sına
Cevabı görmeden önce kendin kur.
Türkçe: "İki yıldır İstanbul'da yaşıyorum."
I've lived in Istanbul for two years.
Hâlâ sürüyor → present perfect. "I live ... for two years" yanlış.
Hatayı bul: "I have seen that film last night."
I saw that film last night.
last night belirli bir geçmiş zaman → past simple.
Hatayı bul: "I have went to the bank."
I have gone to the bank.
3. hal gerekiyor; went ikinci hal.
"She's been to Japan" ile "She's gone to Japan" farkı?
been = gitti ve döndü (deneyim). gone = gitti, hâlâ orada.
been deneyim, gone bulunduğu yer anlatıyor.
Telefonun kırıldı, arkadaşına haber veriyorsun.
I've broken my phone.
Yeni haber + sonucu şimdi geçerli.