A1 · 1. Cümlenin iskeleti
1.1 Kelime sırası: özne + fiil + nesne
Neden zorlanıyoruz
Türkçe fiili sona koyar: "Ben dün sinemaya gittim." İngilizce fiili özneden hemen sonra ister: "I went to the cinema yesterday."
Ama asıl fark daha derinde. Türkçede kelimenin cümledeki görevini ekler taşıyor: "Aliyi Ayşe gördü" ile "Ayşe Aliyi gördü" aynı şeyi söylüyor, çünkü -yi eki kimin görüldüğünü belirtiyor. Sıra serbest, çünkü bilgi başka yerde.
İngilizcede o ekler yok. Görevi yalnızca sıra taşıyor: "Ali saw Ayşe" ile "Ayşe saw Ali" tamamen farklı iki cümle. Bu yüzden İngilizcede sıra bir üslup tercihi değil, anlamın kendisi — ve bozulduğunda cümle yanlış olmakla kalmıyor, başka bir şey söylüyor.
Temel sıra: ÖFN
Özne, fiil, nesne. Bu üçlünün sırası neredeyse hiç değişmiyor. Türkçeden çeviri yaparken fiili sona bırakma refleksi en çok burada görünüyor.
Cümle kurarken Türkçe düşünüp çevirmek yerine fiilden başla: ne yapıyor? (went) → kim? (I) → neyi/nereye? (to the cinema) → ne zaman? (yesterday). Bu sıra, İngilizcenin kendi sırası.
I yesterday cinema went.
I went to the cinema yesterday.
Every morning I coffee drink.
I drink coffee every morning.
She English very well speaks.
She speaks English very well.
Sıra anlamı taşıyor
Türkçede ekler görevi belirlediği için sırayı değiştirmek vurgu değiştiriyor. İngilizcede sırayı değiştirmek özneyi ve nesneyi değiştiriyor.
Bu yüzden İngilizcede "vurgulamak için öne almak" genelde işe yaramıyor. Vurgu, sırayla değil kelime seçimiyle ve tonlamayla kuruluyor.
The dog bit the man.
Köpek adamı ısırdı.
The man bit the dog.
Adam köpeği ısırdı — aynı kelimeler, tamamen farklı olay.
Zaman ve yer nereye gider
Önce yer, sonra zaman — ve ikisi de fiilden sonra. Türkçedeki "dün sinemaya" sırası tersine dönüyor. Zaman ifadesi vurgulanmak istenirse cümlenin başına da alınabiliyor.
I went yesterday to Ankara.
I went to Ankara yesterday.
We had dinner at home last night.
yer (at home) → zaman (last night)
Yesterday I went to Ankara.
Başa almak da doğru; ortaya koymak değil.
Fiil ile nesnesinin arasına girilmez
Fiil ve nesnesi birbirine yapışık duruyor. Türkçede "iyi İngilizce konuşuyor" doğal; İngilizcede zarf araya giremiyor.
Tek istisna sıklık zarfları: always, never, usually fiilin önüne giriyor ("I always drink coffee"). Onlar nesneyi değil fiili niteliyor.
I speak well English.
I speak English well.
She likes very much coffee.
She likes coffee very much.
I understand not you.
I don't understand you.
Soru ve olumsuzda sıra bozulmuyor
Soru kurarken başa bir yardımcı fiil geliyor ama özne-fiil-nesne sırası aynı kalıyor. Bu, pek çok öğrencinin fark etmediği bir rahatlık.
You drink coffee. → Do you drink coffee?
Başa do eklendi, sıra korundu.
Coffee do you drink?
Do you drink coffee?
She doesn't like coffee.
Yine aynı sıra.
Uzun cümlede sıra
Cümle uzadıkça parçaları doğru sıraya dizmek zorlaşıyor. Omurga her zaman aynı: özne + fiil + nesne; geri kalan her şey ona ekleniyor.
My brother bought a new car last week.
I met my old friend at the airport yesterday morning.
Yesterday at the airport my old friend I met.
I met my old friend at the airport yesterday.
Kendini sına
Cevabı görmeden önce kendin kur.
Türkçe: "Her gün okula otobüsle giderim."
I go to school by bus every day.
Fiil hemen öznenin arkasında; sonra yer, sonra araç, en sonda zaman.
Hangisi doğru: "I like very much it" mi "I like it very much" mı?
I like it very much.
Fiil ile nesnesi arasına zarf girmiyor.
"The teacher asked the student." — kim soru sordu?
Öğretmen sordu.
İngilizcede ilk gelen isim özne. Ek olmadığı için bunu yalnızca sıra söylüyor.
Türkçe: "Dün akşam arkadaşımla sinemaya gittim."
I went to the cinema with my friend last night.
Önce yer (to the cinema), sonra kiminle, en sonda zaman.
Şimdi konuşarak dene
Bu konuyu gerçek bir konuşmada kullandığında, hata yaptığın anda düzeltme geliyor.
Google ile başla